Begin niet bij AI, begin bij bedoeling
Zonder bedoeling wordt technologie jullie nieuwe leider
Zonder scherpe bedoeling infiltreert AI ongemerkt in je cultuur. Dit blog helpt het MT om grenzen en richting expliciet te maken.
De makkelijkste manier om jezelf kwijt te raken, is AI invoeren zonder helderheid waar het wel en niet voor mag werken. Technologie is nooit neutraal; elk AI‑systeem draagt een mensbeeld mee. Zijn mensen kostenpost of bron van betekenis? Zijn fouten risico’s of grondstof voor leren? Is afwijken ongewenst of juist professioneel?
Drie beslissingen over bedoeling
1) Waartoe mag AI bijdragen?
Koppel AI expliciet aan strategische doelen: betere dienstverlening, kortere doorlooptijden, minder administratieve last. En wees nog duidelijker over wat AI nooit vervangt: moreel eindoordeel, het gesprek met medewerkers, de relationele kern met klanten/inwoners.
Voorbeeldzin: “AI ondersteunt het werk van professionals; het neemt nooit definitieve besluiten over mensen zonder menselijk oordeel.”
2) Welke waarden mogen nooit onder druk komen?
Kies 3–5 waarden (bijv. menselijke waardigheid, rechtvaardigheid, betrouwbaarheid, transparantie, inclusie) en vertaal ze naar ontwerpprincipes: recht op uitleg, ruimte voor tegenspraak zonder repercussies, loggen van menselijke overruling.
3) Rode lijnen en no‑go’s
Wees expliciet over wat je níét doet: geen verborgen performance‑profilering; geen automatische weigeringen in kwetsbare casuïstiek zonder contra‑oordeel; geen emotie‑monitoring zonder zwaarwegende reden en medezeggenschap.
Onderstroom: wat mensen écht horen
Mensen luisteren minder naar woorden dan naar praktijken. Hangt je eerste pilot aan monitoring? De boodschap is: we vertrouwen het systeem meer dan jou. Richt je AI primair op ontlasten en vakmanschap, dan luidt de boodschap: we nemen jouw oordeel serieus.
Aanpak in 2 uur
- Organiseer een MT‑sessie rondom drie vragen: waarvoor mag AI wel werken, welke waarden zijn niet‑onderhandelbaar, wat zijn onze no‑go’s?
- Vang dit in een AI‑kompas op 1 pagina plus een pagina met voorbeeldsituaties (zo wél/zo niet).
- Leg het naast jullie visie op leiderschap en cultuur: klopt het narratief dat je in de organisatie wil belichamen?
⠀Wat nu, wat later, wat niet
- Nu: schrijf jullie één zin‑doel met AI in gewone taal.
- Later: toets drie praktijkcases op de gekozen waarden.
- Niet: “value‑washing” – posters met waarden zonder ontwerpkeuzes.
⠀Reflectievraag
Kun je vandaag al geloofwaardig antwoorden op de vraag: Waarvoor mag AI bij ons gebruikt worden – en waarvoor absoluut niet?